Konferencja w Ostródzie

W ubiegły piątek w Ostródzie odbyła się 2 – dniowa konferencja pt. „Arsenał obronny w Ostródzie na tle architektury obronnej Prus w XIX wieku” zorganizowana przez Polsko-Niemiecki Instytut Badawczy w której udział wzięli pracownicy naszego muzeum. W trakcie konferencji poruszone były tematy min.: fotogramatrycznej inwentaryzacji architektury militarnej (model 3D tradytora), wyniki badań sondażowych fundamentów tradytora, przedstawiony został projekt powstania Wzgórza Kreatywności Kulturowej w Ostródzie oraz fortyfikacje Pruskie na ziemiach polskich (min. fortyfikacji Piławy i twierdzy Boyen). WP_20151120_11_52_32_Pro

Pierwszego dnia miało miejsce także otwarcie wystawy pt: FORTYFIKACJE MIĘDZY WISŁĄ, A NIEMNEM 1700-1945 autorstwa dr Wiesława Gogana z Centrum Kultury Prus Wschodnich z Ellingen. W tym miejscu warto zaznaczyć, że Olsztynek też miał swoje przysłowiowe „5 minut”. Jedna z plansz ekspozycyjnych była poświęcona w całości olsztyneckiej pozycji obronnej.

WP_20151120_11_54_43_Pro

Poniżej prezentujemy opis jednej z nitek obronnych Prus Wschodnich z okolic Olsztynka.:
Olsztynecka, Iławska Pozycja Ryglowa i Pozycja Drwęcy
Budowa Pozycji Olsztyneckiej mającej osłaniać południową flankę Prus Wschodnich zaczęła się w 1938 r. pod Ostrowinem, Rychnowem, Drwęckiem, Mielnem i Waplewem. Poza zasiekami o szer. 10 m i zaporami na szosach, powstały tutaj tylko lekkie obiekty ochronne z drewna i blachy falistej dla piechoty, z szerokimi na 10 m i głębokimi na 2,5 m rowami przeciwczołgowymi na przedpolu. Rozbudowana po 1939 roku pozycja o dł. ok 70-80 km, ciągnęła się łukiem zorientowanym na południe od Szczycieńskiej Pozycji Leśnej do polowych i nadrzecznych stanowisk założonej w 1944 roku na płd. – zach. od Ostródy Pozycji Drwęcy. WP_20151120_11_51_38_Pro
W 1939 roku Iława byłą oddalona tylko 10 km od granicy i miała jako węzeł komunikacyjny duże strategiczne znaczenie. Tutaj krzyżowały się dwie szosy 127 (Grudziądz – Ostróda – Olsztyn) i 144 (Malbork – Susz – Lubawa). Poza tym miasto miało duży dworzec kolejowy, gdzie spotkały się linie Toruń – Wystruć oraz Malbork – Działdowo – Mława. WP_20151120_11_51_52_Pro

Już w 1939 roku 3 km na południe od miasta pomiędzy linią kolejową do Działdowa, a szosą do Lubawy, powstała Pozycja Ryglowa z licznymi obiektami bojowymi, mającymi strzec Iławę przed atakiem z południa. Później była ona częścią Pozycji Drwęcy. Ta ostatnia, prowizoryczna i nie do końca ufortyfikowana, powstałą w 1944 roku jako rozwiązanie doraźne wzdłuż rzeki Drwęcy pomiędzy Ostródą i Toruniem i byłą ostatnią linią obrony przed ufortyfikowanymi punktami oporu nad dolną Wisłą.

Kolejne szczątki jeńców francuskich trafiły na Cmentarz w Sudwie

Podczas prac leśnych w 2012 roku na terenie Leśnictwa Tarda należącego do Nadleśnictwa Miłomłyn natrafiono na szczątki 2 jeńców narodowości francuskiej. Mogiła upamiętniona była drewnianym krzyżem z metalową tabliczką. Odnotowane były na niej identyfikatory ze Stalagu IB Hohenstein w Królikowie: „TU LEŻĄ FRANCUSCY JEŃCY ZE STALAGU W OLSZTYNKU – BÓG Z NAMI – STALAG IB N.F. 12458; STALAG IB N.F. 56715″. W porozumieniu Wojewody Warmińsko – Mazurskiego z Burmistrzem Olsztynka oraz za pozytywną opinią Rady Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa, zadecydowano o przeniesieniu szczątków na cmentarz wojenny Ofiar Faszyzmu w Sudwie. Mogiła przed ekshumacją

Dnia 23 października 2015 roku, ciała te zostały ekshumowane,  przewiezione i pochowane na cmentarzu w Sudwie. Podczas ceremonii pochówku obecni byli m.in.: przedstawiciele Urzędu Miasta w Olsztynku, Nadleśnictwa Miłomłyn, Multimedialnego Muzeum Obozu Jenieckiego Stalag IB i Historii Olsztynka oraz inni uczestnicy uroczystości. Ciała pochowano w jednej mogile i upamiętniono granitową płytą z napisem:

„TU SPOCZYWAJĄ SZCZĄTKI DWÓCH

NIEZNANYCH JEŃCÓW FRANCUSKICH

/ZE STALAGU IB W KRÓLIKOWIE

/ STALAG IB N.F.12458/

/STALAG IB N.F. 56715/

  ODNALEZIONYCH NA TERENIE

LASU W GMINIE MIŁOMŁYN”. Cmentarz w Sudwie

Przeniesiono także drewniany krzyż poprzedniego miejsca pochówku, który został usytuowany za płytą nagrobną.

Wizyta amerykańskiego historyka w Muzeum Multimedialnym

Od początku istnienia naszego muzeum sukcesywnie odwiedzają nas pasjonaci, naukowcy, badacze, a także osoby zaangażowane w upamiętnienie innych niemieckich obozów jenieckich działających na terenie Polski. W ostatni czwartek tj. 8 października 2015 roku gościliśmy amerykańską historyk polskiego pochodzenia – Panią Krystynę Piórkowską, której asystował m.in. były ambasador RP w Macedonii Pan Przemysław Czyż. WP_20151008_15_15_23_Pro

Centrum Polsko-Rosyjskiego Dialogu i Porozumienia na początku  2015 roku zorganizowało w Polsce wizytę rodzin oficerów amerykańskich – świadków zbrodni katyńskiej, którym towarzyszyła Pani Krystyna Piórkowska – amerykańska historyk polskiego pochodzenia, autorka książki „Anglojęzyczni Świadkowie Katynia”  i „odkrywca” tego tematu dla opinii publicznej.  Na uroczystości, która była częścią obchodów 75. rocznicy zbrodni katyńskiej, Krystyna Piórkowska została uhonorowana przez Prezydenta RP Złotym Krzyżem Zasługi.

Pani Krystyna Piórkowska zaangażowana  jest w projekt utworzenia w Szubinie (kujawsko-pomorskie) muzeum Oflagu 64 Altburgund, gdzie przetrzymywani byli w czasie wojny amerykańscy oficerowie. Warto zaznaczyć, że  jeńcy tego obozu byli jednymi z pierwszych świadków procesu ujawniania prawdy o zbrodni katyńskiej. Po odkryciu grobów polskich oficerów w Katyniu, zostali zawiezieni przez Niemców na miejsce mogił. Po analizach złożyli w 1945 roku w Waszyngtonie raport, w którym obarczono za zbrodnie Sowietów.

Obozy jenieckie to  pełna wątpliwości, wymagająca wielu badań i analiz plama w dziejach Polski. Dzięki osobom zaangażowanym w odkrywanie dziejów II wojny światowej mamy możliwość poznania i upamiętnienia faktów tamtych lat.

WP_20151008_15_20_07_Pro

 

 

Prace Archeologiczne w Olsztynku

DSC07356

Od kilku dni w bezpośrednim sąsiedztwie dworca autobusowego przy ul. Jagiełły i ul. Grunwaldzkiej są prowadzone badania archeologiczne. Podczas przebudowy sieci kanalizacyjnej w obrębie tych ulic natrafiono na dość ciekawe znaleziska.

DSC07368

DSC07363

Przy pomocy głownie wykrywacza metalu i skanera natrafiono min. na kilka monet, elementów ceramiki, a także na fragmenty fundamentów murów budynku. Większość wykopalisk datowana jest od XVI do XIX wieku włącznie. Sprawdzono głównie ten obszar, który wcześniej nie był objęty dokładnymi badaniami archeologicznymi. Prace są prowadzone pod nadzorem pracowni archeologicznej Adama Mackiewicza (ten sam Pan co robił wcześniejsze badania w centrum Olsztynka i wokół murów miejskich w latach 90 – tych). Wszystkie wydobyte z ziemi eksponaty po opracowaniu przez archeologów i konserwacji prawdopodobnie trafią do naszego muzeum i będą pokazane zwiedzającym. Póki co badania dobiegają końca miejmy nadzieję, że coś jeszcze uda się odkryć cennego może kolejne tłoki pieczętne – jak dotąd najcenniejsze eksponaty naszego Multimedialnego Muzeum.

Uroczystości rocznicowe na Cmentarzu Ofiar Faszyzmu w Sudwie

normal_71af7255a4923780ecfbd9b99cb8a83f

W dniu wczorajszym na Cmentarzu Ofiar Faszyzmu w Sudwie odbyły się obchody 76 rocznicy wybuchu II wojny światowej. Podczas tych uroczystości wystawione były poczty sztandarowe, a przybyłe delegacje złożyły kilkadziesiąt wieńców i wiązanek pod pomnikiem ofiar zmarłych w Obozie Jenieckim Stalag IB. W trakcie tych obchodów zostało odprawione nabożeństwo w intencji wszystkich ofiar II wojny światowej. W całych uroczystościach wzięło udział kilkadziesiąt osób w tym kilkoro jeszcze żyjących uczestników tamtych wydarzeń – przedstawicieli Koła Kombatantów Rzeczypospolitej i Byłych Więźniów Politycznych, Koła Związku Sybiraków w Olsztynku.

normal_1daa9b9f57da6ee6d0c07b01653f8235

Od napaści na Polskę 1 września 1939 roku uznaje się rozpoczęcie tej najtragiczniejszej w dziejach świata wojny. Cmentarz na którym odbywały się uroczystości jest miejscem spoczynku ofiar Obozu Jenieckiego Stalag IB. W zdecydowanej większości spoczywają tu Rosjanie i Polacy. Ofiary narodowości państw Europy Zachodniej zostali zaraz po wojnie ekshumowani przez władze swoich państw, a część ich prochów wróciły do ojczystej ziemi.

Przyjmuje się, że pierwotnie pochowano tu według różnych szacunków około 55 tysięcy ofiar. Niektórzy badacze wspominają nawet o 60 tysiącach ofiar, jednakże jest to w obecnej sytuacji już trudne do precyzyjnego oszacowania. W tym miejscu trzeba zaznaczyć, że są to mogiły zbiorowe i rozmieszczone na całym cmentarzu o dość dużej stosunkowo powierzchni. Tak jak problemem jest ustalenie całkowitej liczby wszystkich jeńców przebywających w obozie, gdzie badacze szacują ich liczbę od 250 tysięcy do nawet 650 tysięcy – przyjmując najwyższy nr obozowy jeńca, tj. 654 479 jako faktyczną liczbę jeńców tego obozu.

normal_990f41bb4285be44f80d733ff2151749

Od marca tego roku dysponujemy informacjami o tym, że w obozie tym przebywały również kobiety i dzieci w wieku od 4 do kilkunastu lat. Wspomnienia, oryginalny pamiętnik spisany podczas pobytu na terenie obozu oraz obecność podczas otwarcia Naszego Muzeum, wówczas 5 – letniego dziecka, a obecnie 80 – letniego mężczyzny jest tego najlepszym dowodem. Z każdym rokiem, tych ludzi ubywa, a takie uroczystości są przykładem, że można ich trud chociaż w ten sposób godnie uczcić i oczywiście w tym miejscu najważniejsza jest też pamięć… bo życie przemija, a pamięć pozostaje…

101 rocznica II Bitwy pod Tanennbergiem

Dokładnie 101 lat temu w Olsztynku jak i okolicach rozegrała się bitwa, która od tego czasu jest nazywana drugą Bitwą pod Tannenbergiem. Słynna bitwa z 1410 roku (pod Grunwaldem) wojsk Jagiełły i Krzyżackich, zwana jest w historiografii niemieckiej, „Bitwą pod Tannenbergiem”. Wykorzystano to propagandowo, przedstawiając niemieckie zwycięstwo, odniesione w roku 1914, jako rewanż za 1410 rok. Wspomnieć tu trzeba, że miejscowość Stębark w języku niemieckim to inaczej Tannenberg. W tamtejszej szkole mieściła się kwatera dowódcy niemieckiego generała Paula von Hindenburga i jego sztabu. Faktem jest, że to właśnie w Tannenbergu zapadły, ważne postanowienia, decydujące dla rozpoczynającej się bitwy.

Po bitwie pod Gąbinem, zakończonej porażką Niemców, ówczesny dowódca niemieckiej VIII Armii – gen. Maximilian Von Prittwitz und Gaffron uznał sytuację za beznadziejną i 20 sierpnia zarządził odwrót za Wisłę. 22 sierpnia za nieudolność został usunięty ze stanowiska dowódcy. Tego samego dnia Paul von Hindenburg (przebywający już od 3 lat na emeryturze) dostał nominację na dowódcę VIII Armii z zadaniem powstrzymania ofensywy rosyjskiej w Prusach Wschodnich. Szefem sztabu został Generał Erich Ludendorff (bardzo zdolny oficer), i w głównej mierze to dzięki niemu wojska niemieckie odniosły tak spektakularne zwycięstwo. Z zadania tego wywiązał się rewelacyjnie rozgramiając Armię carską doszczętnie. Paul von Hindenburg i gen. Erich Ludendorf w sztabie

W wyniku tego spektakularnego zwycięstwa, doprowadzając ją do skreślenia z rosyjskiego rejestru wojskowego. Armia generała Samsonowa przestała istnieć. A sam generał prawdopodobnie popełnił honorowe samobójstwo w okolicach Wielbarka podczas odwrotu- ucieczki.

Od tego zwycięstwa Paul von Hindenburg rozpoczął niesamowitą wręcz karierę. Zwycięstwo w bitwie i wyparcie Rosjan z Prus Wschodnich przyniosło Hindenburgowi wielką sławę i wprost nieograniczone zaufanie Niemców oraz stopień feldmarszałka. W wieku 78 lat został w 1925 oraz 1932 roku wybrany na prezydenta Republiki Weimarskiej. Żeby uczcić wielkie zwycięstwo z 1914 roku w dziesiątą rocznicę zawiązano komitet budowy pomnika. A w 1927 roku w osiemdziesiątą rocznicę urodzin Hindenburga dokonano uroczystego otwarcia pomnika Tannenberg-Denkmal.

Oto opis przebiegu walk w okolicach Olsztynka od 28 do 29 sierpnia 1914 roku na podstawie relacji generała Göldnera:

„Mieszkańcy Olsztynka i okolicznych wiosek opuścili w popłochu swoje domostwa, obawiając się okrucieństwa ze strony nadciągających wojsk rosyjskich. Olsztynek był całkowicie wyludniony, gdy o świcie 28 sierpnia, po opadnięciu gęstej mgły, nadeszły od strony Waplewa kolumny wojsk. Były to rosyjskie formacje sanitarne, transportowe i zaopatrzenia amunicyjnego XV korpusu generała Martomsa. Wojska te zajęły Olsztynek, zapełniając wszystkie ulice i place. W tym samym czasie wojska rosyjskie XIII korpusu okupowały Olsztyn.

Dochodziła godz. 8.00, a sierpniowe słońce coraz bardziej dogrzewało na bezchmurnym, błękitnym niebie. Poranna ciszę przerywały odgłosy toczących się walk. Od strony Świętajna przez Sudwę zbliżyły się w stronę Olsztynka bataliony rosyjskiej piechoty. Równocześnie w lesie miejskim w okolicach Ameryki i wzdłuz linii kolejowej biegnącej do Olsztyna pojawiły się czołowe oddziały dywizji generała Goltza, które nadeszły nocą z Biesala i Ostródy gdzie zostały wyładowane z transportów kolejowych po południu 27 sierpnia. Czołówki dywizji Goltza zostały ostrzelane przez rosyjską artylerie z rejonu Mierek. Wkrótce rosyjskie armaty zostały zniszczone ogniem niemieckiej baterii, rozmieszczonej w lesie miejskim niedaleko Jagiełka.

Tymczasem w rejonie Sudwy doszło do ostrego starcia. Rosyjska piechota, zaatakowana przez niemiecki batalion, została ostrzelana z karabinów maszynowych. Pod gradem kul padły rosyjskie kompanie. W masowym grobie, obok późniejszego pomnika – mauzoleum, pochowano po bitwie 569 poległych żołnierzy rosyjskich. W płonącym Olsztynku trwały ciężkie walki uliczne. Na placu kościelnym i w zachodniej części olsztyneckiego lasu wojska rosyjskie stawiały silny opór. Oddziały generała Goltza, wsparte ogniem świeżo przybyłej artylerii, wdarły się do miasta od strony północno – wschodniej, wypierając wojska rosyjskie. Główne pozycje Rosjan znajdowały się w okolicach Mierek z centrum na wzgórzu 191, oddalonego o 500 m na północ od Olsztynka. Do walki z Rosjanami ruszyło 6 batalionów piechoty z dywizji generała Goltza dowodzonych przez generała Oertzena. Ponieważ byli bez karabinów maszynowych i bez należytego wsparcia artyleryjskiego, atak piechoty niemieckiej załamał się. Straty rosły. Zginęli: dowódca baterii polowej ober-leutnant Stwoliński, dwaj dowódcy batalionów. Wielu oficerów oraz liczni żołnierze. Na cmentarzu wojskowym w Mierkach znaleźli oni swój wieczny spoczynek.

Dopiero wsparcie ogniowe dwu baterii z rejonu Sudwy przyczyniło się do zwycięskiego szturmu niemieckiej piechoty na pozycje rosyjskie w rejonie Mierek. Zdobyto rosyjską baterię, a przeciwnik wycofał się w kierunku Łutynowa. Później nastąpił pościg za Rosjanami w kierunku Jemiołowa. Tak kończy się pierwszy etap walk w rejonie Olsztynka.

O godzinie 9.20 sztab generała Goltza, znajdujący się w lasku Jagiełek został zawiadomiony, że rosyjski XIII korpus, naciskany przez wojska niemieckie , wycofuje się z Olsztyna w kierunku Olsztynka. Krótko po godzinie 11.00 długie kolumny rosyjskich strzelców nadciągnęły od strony Gryźlin. Przeciwko nim stały jedynie niewielki siły dywizji generała Goltza, które natychmiast podjęły walkę. Pod bardzo silnym naporem rosyjskich wojsk doszło w lesie miejskim do ciężkiej bitwy. Od ostrzału rosyjskiej artylerii zapalił się las. Ponieważ Rosjanie coraz silniej atakowali i wszelkie planowe dowodzenie walką przestało istnieć, oddziały niemieckie zostały wycofane za rzeczkę Jemiołówkę w okolicach Wilkowa. Część wycofała się w kierunku Maniek. Walkę z wojskami rosyjskimi w rejonie Gryźlin podjęła bateria ciężkich haubic.

Około godziny 15.00 od strony Rychnowa do Sudwy dotarła przednia część 37. dywizji piechoty generała Staabsa. Nowe oddziały niemieckie zajęły stanowiska pomiędzy Sudwą, a Wilkowem. Zostały ostrzelane przez rosyjską artylerię z rejonu Gryźlin silnym, ale mało skutecznym ogniem. 37. dywizja niemiecka nie podjęła tego dnia walki z powodu dużego zmęczenia i braku znacznej części oddziałów, które jeszcze nie przybyły. Na Wschód od Olsztynka oddziały generała Oertzena musiały po południu 28 sierpnia wycofać się przed nadchodzącymi z rejonu Gryźlin Rosjanami.

Noc zahamowała intensywność walk. Niemcy podciągali posiłki, straszliwie zmęczeni Rosjanie odpoczywali. Nocą w okolicach Tomaszkowa część wojsk rosyjskich została rozbita. Wczesnym rankiem 29 sierpnia Niemcy odparli atak Rosjan we wschodniej części Olsztynka i w rejonie dworca kolejowego, a następnie zaatakowali zajęte przez Rosjan Mierki. Atak niemiecki wsparły oddziały 37. dywizji  piechoty generała Bockmana i artyleria dywizji. Od strony Stawigudy atakował Rosjan coraz silniejszy ogień artylerii niemieckiej.

O godzinie 8.00 zaczął się szturm  na Mierki, około godziny 10.00 po walkach i dużych stratach został zdobyty Kołatek. Tym samym Rosjanom odcięto ostatecznie odwrót. Pod straszliwym niemieckim krzyżowym ogniem załamał się opór rosyjski. Pojawiły się białe flagi, Rosjanie poddawali się masowo do niewoli. Resztki XIII korpusu rosyjskiego wychodzą z kotła i przebijają się do Kurek. Zapada wieczór. W płonącym Olsztynku zatrzymuje się generał Scholtz z naczelnym dowództwem XX korpusu. Dookoła Olsztynka w szerokim kręgu rozłożyły się obozem zwycięski wojska niemieckie. Wszędzie rozpalono ogniska i w zapadającej nocy rozległ się stary, piękny chorał Leuthena: „Dziękujcie Bogu wraz”, śpiewany przez tysiące żołnierzy. Dobiegała końca krwawa bitwa w której udział brały udział dziesiątki tysięcy ludzi po obu stronach. Na polu walki pozostały tysiące zabitych i rannych żołnierzy oraz mnóstwo zniszczonego i porzuconego uzbrojenia”. 

Oficjalne otwarcie Muzeum – relacja

26 czerwca podczas obchodów Dni Olsztynka dokonano długo oczekiwanego uroczystego otwarcia Multimedialnego Muzeum Obozu Jenieckiego Stalag IB i Historii Olsztynka. W uroczystości gościli przedstawiciele parlamentu oraz władz samorządowych, władze miasta, dyrektorzy placówek samorządowych, dyrektorzy instytucji kulturalnych, przedstawiciele środowisk naukowych i twórczych, zaproszeni goście oraz mieszkańcy gminy. Od otwarcia minęło już ponad 2 tygodnie, a odwiedziło nas już ponad 1500 zwiedzających, co oznacza duże zainteresowanie wśród turystów i samych mieszkańców Olsztynka. Jest to potwierdzenie słuszności przedsięwzięcia jakim było otwarcie Muzeum i rokuje dobrze na przyszłość. Sama idea powstania stała się nowym atrakcyjnym obiektem edukacyjno – turystycznym, miejscem pamięci na mapie regionu oraz uzupełnieniem bazy kulturalnej .

Należy zaznaczyć,iż jednym z głównych celi instytucji jest budowanie bazy danych  Będą kompletowane  wszelkie informacje o byłym obozie jenieckim, przede wszystkim  dane o losach jeńcach w nim osadzonym w całym okresie jego funkcjonowania. Placówka ma stanowić ogólnodostępne centrum informacyjne dla wszystkich zainteresowanych problematyką, ściśle związaną z treściami Muzeum.

Film z otwarcia Muzeum: http://www.telewizjaolsztyn.pl/17,4332-mozna_juz_zwiedzac_multimedialne_muzeum_obozu_stalag_1b.html

 

Otwarcie Muzeum

Otwarcie odbyło się 27 czerwca 2015 roku w trakcie (Obchodów Dni Olsztynka). Dokładniejsze informacje wkrótce pojawią się na stronie. Serdecznie zapraszamy.

Godziny otwarcia Muzeum:

Poniedziałek – nieczynne
Wtorek – Piątek 10:00-17:00
Sobota – Niedziela 10:00-14:00

Zgłoszenia grup przyjmowane są telefonicznie i pisemnie z trzydniowym wyprzedzeniem pod numerem telefonu:
(89) 519-54-90
E-mail: muzeum@olsztynek.pl

Kontakt

Multimedialne Muzeum Obozu Jenieckiego Stalag IB i historii Olsztynka
ul. Ratusz 1
11-015 Olsztynek
E-mail: muzeum@olsztynek.pl
Strona WWW: www.muzeum.olsztynek.pl
Telefon: (89) 519 54 90

Link do spotu promującego: http://www.telewizjaolsztyn.pl/17,4247-multimedialne_muzeum_obozu_jenieckiego_stalag_ib_w_olsztynku.html